تصور کنید دنیا برای شما مانند یک فیلم است که زیرنویس ندارد. شما بازیگران را میبینید، صدایشان را میشنوید، اما رمزگشایی نیت پشت کلمات یا حالتهای چهرهشان برایتان دشوار است. این تجربهای است که بسیاری از افراد دارای سندرم آسپرگر بهطور روزمره با آن مواجه هستند. آسپرگر که امروزه در طبقهبندیهای پزشکی مدرن زیرمجموعه اختلال طیف اوتیسم قرار میگیرد نه یک بیماری که یک تفاوت در نحوه پردازش اطلاعات توسط مغز است.
این افراد به طور معمول بهره هوشی نرمال یا حتی بالاتر از میانگین دارند اما در برقراری تعاملات اجتماعی، درک استعارهها و مدیریت تغییرات ناگهانی، دنیایی متفاوت از اکثر مردم را تجربه میکنند. درک این تفاوت، کلید اصلی حمایت از این افراد و شکوفایی استعدادهای درخشان آنهاست. در این مقاله قصد داریم بدون نگاه کلیشهای به کالبد شکافی این وضعیت بپردازیم.
علائم این وضعیت گسترده است و این امکان را دارد تا در هر فرد به شکل متفاوتی نمود پیدا کند. آنچه میان اکثر این افراد مشترک است تفاوت در برقراری ارتباط با محیط پیرامون و تمرکز خیره کننده بر موضوعات مورد علاقه است. در ادامه با شایعترین علائم سندرم آسپرگر آشنا میشویم:
این افراد اغلب در درک زبان بدن، لحن صدا و مفاهیم انتزاعی مشکل دارند. مثلا ممکن است متوجه طعنه، کنایه یا شوخیهای ظریف نشوند و کلمات را کاملا تحت اللفظی برداشت کنند. همچنین ممکن است در طول گفتگو به جای تبادل دوسویه، تمایل داشته باشند تنها درباره علایق شخصی خود بهصورت تکگویی صحبت کنند.
بسیاری از افراد دارای سندرم آسپرگر، علاقهای وسواس گونه به موضوعات خاص مثل نجوم، قطارها، یا اعداد دارند. آنها ممکن است ساعتها غرق در این موضوعات شوند و در آن زمینه به متخصصانی بینظیر تبدیل شوند. همچنین پایبندی به روتینهای دقیق روزانه برای آنها نوعی حس امنیت ایجاد میکند و هرگونه تغییر غیرمنتظره در برنامه، میتواند برایشان استرسزا باشد.
بسیاری از این افراد نسبت به محرکهای محیطی بسیار حساس هستند. صداهای بلند، نورهای شدید، بافت خاص برخی لباسها یا حتی بوی غذاها ممکن است برای آنها غیر قابل تحمل باشد و منجر به واکنشهای شدید عصبی شود.

چالش اصلی در این سندرم رمزگشایی اجتماعی است. برای یک فرد عادی، خواندن پیامهای غیرکلامی در یک جمع مثل تنفس کردن ساده است اما فرد مبتلا باید این مهارتها را به صورت منطقی و الگوریتمیک یاد بگیرد.
این موضوع باعث میشود محیطهای شلوغ یا گفتگوهای گروهی برای آنها خسته کننده باشد. با این حال، با آموزش مهارتهای اجتماعی، بسیاری از این افراد میتوانند روابط عمیق و پایداری ایجاد کنند و در محیطهای کاری، به دلیل دقت و تمرکز بالا بسیار موفق ظاهر شوند.
اگرچه امروزه برای تعریف سندرم آسپرگر از اصطلاح طیف اوتیسم یا ASD استفاده میشود اما تفاوت مهمی میان این دو اختلال وجود دارد. افراد مبتلا به آسپرگر برخلاف اوتیسم کلاسیک:
به عبارت ساده، فرد آسپرگر ممکن است از نظر هوشی کاملا سرآمد باشد اما در مدیریت تعاملات اجتماعی دچار چالشهای خاصی باشد. در حالی که در اوتیسم دایرهی این چالشها وسیعتر بوده و گاهی تاخیر در گفتار یا توانمندیهای شناختی نیز دیده میشود.
دقیقا مانند اوتیسم، علت مشخصی برای این سندرم کشف نشده است. با این حال تحقیقات نشان میدهند که ترکیبی از عوامل ژنتیکی و بیولوژیکی نقش اصلی را دارند. تغییرات در ساختار مغز و نحوه اتصال بین نورونها که احتمالا در دوران جنینی شکل میگیرند باعث میشود مغز این افراد اطلاعات حسی را متفاوت پردازش کند. این یک خطای تربیتی یا محیطی نیست بلکه یک ساختار عصبی متفاوت است که از بدو تولد همراه فرد است.
تشخیص این وضعیت به طور معمول توسط تیمهای تخصصی شامل روانپزشک، روانشناس و متخصص مغز و اعصاب انجام میشود. هیچ آزمایش خون یا تصویربرداری خاصی برای آن وجود ندارد در عوض، پزشکان از ابزارهای غربالگری و مصاحبههای بالینی استفاده میکنند. مشاهده رفتار کودک در تعامل با همسالان، بررسی سوابق رشدی و تحلیل الگوهای کلامی در بزرگسالان، همگی قطعات پازلی هستند که به متخصص کمک میکند تا تشخیص نهایی را ارائه دهد.

واژه درمان در اینجا به معنای حذف کامل سندرم نیست و بیشتر باید توانمندسازی معنا پیدا کند. هدف این نیست که فرد را شبیه به دیگران کنیم بلکه کمک میکنیم تا او بتواند در دنیای اجتماعی عملکرد بهتری داشته باشد. روشهایی مثل «درمان رفتاری-شناختی» یا CBT برای مدیریت اضطراب، «آموزش مهارتهای اجتماعی» برای یادگیری قواعد ارتباطی و «کاردرمانی» برای کاهش حساسیتهای حسی، از موثرترین مسیرها هستند.
سندرم آسپرگر بیش از آنکه یک نقص باشد یک شیوه متفاوت از حضور در جهان است. بسیاری از نوابغ تاریخ با ویژگیهایی مشابه این طیف شناخته شدهاند. آنچه برای این افراد بیش از هر چیز دیگری اهمیت دارد، پذیرش تفاوتها و فراهم کردن بستری است که در آن، نقاط قوت آنها مانند تمرکز بالا و نگاه جزئی نگر به مسائل دیده شود.
اگر شما یا عزیزانتان با چالشهای مشابهی روبرو هستید شناخت دقیق شرایط اولین قدم است. برای تشخیص درست و دریافت برنامههای حمایتی شخصی سازی شده میتوانید همین حالا از طریق دکتردکتر اقدام کرده و با متخصصین روانشناسی و روانپزشکی برجسته، چه به صورت حضوری و چه آنلاین، مشورت کنید.