شاید شما هم مانند بسیاری از ورزشکاران از خودتان بپرسید که آیا رژیم فستینگ برای من مناسب است و با کمک آن میتوانم چربی بسوزانم و عملکردم را حفظ کنم؟
تحقیقات و تجربه بسیاری از ورزشکاران نشان میدهد اگر رژیم فستیگ را به درستی اجرا کنید میتوانید نتایج شگفت انگیز آن را ببینید. برخلاف تصور رایج، فستینگ به معنی گرسنگی نیست. بلکه یک روش علمی برای آموزش بدن است تا از چربی به عنوان سوخت اصلی استفاده کند، بدون اینکه قدرت یا حجم عضله کاهش پیدا کند. اگر ورزشکار هستید و به دنبال کاهش چربی بدون افت عملکردید، این مقاله را از دست ندهید.
Mayo Clinic مفهوم فستینگ را این گونه بیان میکند:
Intermittent fasting is a pattern of eating based on time limits. For a set time of hours or days, you eat a typical diet. At the end of the set time, you switch to very few or no calories, called fasting.
رژیم فستینگ یا روزهداری متناوب، الگویی برای غذا خوردن است که بر اساس محدودیت زمانی انجام میشود. به این صورت که در یک بازه مشخص از ساعتها یا روزها، غذاهای معمولی مصرف میکنید و در پایان آن بازه، به خوردن غذاهای کم کالری یا بدون کالری بسنده میکنید که به آن فستینگ گفته میشود.
رژیم فستینگ برای ورزشکاران به روشهای مختلفی اجرا میشود که از رایجترین آنها میتوان به رژیم 16:8 (۱۶ ساعت روزهداری و ۸ ساعت تغذیه)، رژیم ۵:۲ (پنج روز غذاهای معمولی و دو روز کالری بسیار محدود)، فستینگ یک روز در میان (یک روز غذای عادی و روز بعد بدون وعده غذایی یا تنها 25% کالری معمول) اشاره کرد.
در سالهای اخیر، بسیاری از ورزشکاران قدرتی، دوندگان استقامتی و حتی بدنسازان حرفهای برای افزایش چربیسوزی بدون از دست دادن توده عضلانی و کنترل بهتر انرژی به این الگو روی آوردهاند. سادگی و انعطاف پذیری رژیم فستینگ باعث میشود نیازی به شمردن کالری نداشته باشید و تمرینات را با انرژی انجام دهید.
در رژیم فستینگ در بازه زمانی که غذا نمیخورید، سطح انسولین در بدن کاهش و سطح هورمونهایی مثل نورآدرنالین بالا میرود. این تغییرات، بدن را وادار میکند بهجای استفاده از قند، به سراغ چربیهای ذخیرهشده برود. به این ترتیب، متابولیسم بدن به سمت چربیسوزی رفته و بهتدریج حساسیت سلولها نسبت به انسولین افزایش مییابد. نتیجه این فرآیند، کنترل بهتر قند خون، ثبات انرژی در طول روز و کاهش موثر درصد چربی بدن است.
بر اساس مطالعه (Moro et al., 2016) Journal of Translational Medicine، رژیم فستینگ 16:8 در ورزشکاران حرفهای باعث کاهش چربی بدن بدون افت قدرت یا حجم عضله شد. همچنین مرور علمی انجامشده درNutrients (Paoli et al., 2019) نشان داد که تنظیم زمان وعدههای غذایی و فواصل روزهداری میتواند در بهینهسازی سوخت انرژی و کنترل قند خون نقش مهمی داشته باشد.
به زبان ساده، رژیم فستینگ بدن را آموزش میدهد که به جای قند، از چربی بهعنوان سوخت اصلی بهره بگیرد، در حالی که تودهی عضلانی حفظ میشود و عملکرد ورزشی افت نمیکند.
انتخاب زمان تمرین بستگی به اهداف شخصی، نوع ورزش و واکنش بدن هر فرد دارد. تحقیقات نشان میدهند که زمانبندی انجام تمرین نسبت به وعده غذایی، میتواند تاثیر قابل توجهی بر عملکرد ورزشی، سوختوساز چربی و هورمونهای بدن داشته باشد.
تمرین در حالت ناشتا
مطالعات دانشگاه Bath نشان دادهاند که تمرین در حالت ناشتا منجر به افزایش استفاده از چربیهای ذخیرهشده میشود. افرادی که با معده خالی ورزش کردهاند، افزایش فعالیت ژنهای مرتبط با سوختوساز چربی مانند PDK4 و HSL را تجربه کردهاند که نشاندهنده بهرهبرداری بیشتر از چربیها بهجای کربوهیدراتها در طول تمرین است.
تمرین پس از وعده غذایی
از سوی دیگر، مطالعات دانشگاه Harvard نشان میدهد که مصرف وعده غذایی قبل از تمرین عملکرد ورزشی را بهبود بخشیده، از افت قند خون جلوگیری کرده و به حفظ توده عضلانی و کاهش احساس خستگی کمک کند.
بنابراین، ورزشکارانی که هدفشان افزایش سوختوساز چربی است، باید قبل از صرف وعده غذایی تمرینات خود را انجام دهند. تمرین عصرگاهی مناسب افرادی است که به دنبال افزایش عملکرد و قدرت هستند.
رژیم فستینگ برا ورزشکاران با کاهش کالری دریافتی و تغییر در سطوح هورمونی، میتواند به کاهش وزن و چربی بدن آنها کمک کند. مطالعات علمی نشان دادهاند که با پیروی از این الگو افراد توانستهاند حدود 7.6 درصد، وزن خود را کاهش دهند. برخی تحقیقات نیز کاهش ۳ تا ۸ درصد چربی بدن در مدت ۱۲ هفته را نشان میدهند. در مطالعهای بر روی ورزشکاران تکواندو رژیم فستینگ باعث کاهش ۲ درصد از توده بدنی شد، بدون اینکه تاثیر منفی بر عملکرد ورزشی داشته باشد.
ورزشکاران حرفهای با زمانبندی دقیق وعدههای غذایی توانستهاند تا چربی بدن را کاهش داده و عملکردشان را حفظ کنند. اما ورزشکاران مبتدی نیاز به تنظیم دقیقتر رژیم غذایی و برنامه تمرینی دارند تا از افت انرژی و کاهش عملکرد آنها جلوگیری شود.
بیاطلاعی و بیتوجهی به عوارض فستینگ میتواند عملکرد ورزشی و سلامت عمومی ورزشکاران را تحت تاثیر قرار دهد. از جمله:
رژیم فستینگ برای چه ورزشکارانی مناسب نیست؟
رژیم فستینگ برای چه کسانی مناسب نیست؟ روزهداری متناوب برای بسیاری از افراد بیخطر است، اما برای همه مناسب نیست. هشدارهای CDC و mayoclinic در این مورد نشان میدهد که حذف وعدههای غذایی برای افراد زیر مشکل آفرین میشود:
رژیم فستینگ برای ورزشکاران در صورتی که بهدرستی و با برنامهریزی اجرا شود، میتواند راهی موثر برای کاهش چربی، بهبود حساسیت انسولین و حفظ عملکرد ورزشی باشد. نکته کلیدی، تعادل بین تغذیه، تمرین و استراحت است. ورزشکاران باید زمان وعدهها، نوع تمرین و میزان کالری را با دقت تنظیم کنند. مصرف آب، الکترولیت و پروتئین کافی نقش مهمی در پیشگیری از افت عملکرد دارد. با این حال، فستینگ برای همه مناسب نیست و باید زیر نظر متخصص تغذیه ورزشی انجام شود.